Οι Φάσεις της Εξάρτησης από τον Τζόγο – Πώς Εξελίσσεται η Διαταραχή Τζόγου

Η εξάρτηση από τον τζόγο δεν εμφανίζεται ξαφνικά.
Η διαταραχή τζόγου εξελίσσεται σταδιακά, μέσα από συγκεκριμένα στάδια, τα οποία συχνά περνούν απαρατήρητα τόσο από το ίδιο το άτομο όσο και από το οικογενειακό του περιβάλλον.
Η κατανόηση των φάσεων του εθισμού στον τζόγο είναι κρίσιμη, καθώς επιτρέπει την έγκαιρη αναγνώριση και παρέμβαση.

Η Διαταραχή Τζόγου στο DSM-5

Η ταξινόμηση του εθισμού στον τζόγο έχει εξελιχθεί σημαντικά μέσα από τις διαδοχικές εκδόσεις του Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM). Στην πέμπτη έκδοση του εγχειριδίου, γνωστή ως DSM-5, η διαταραχή δεν αναφέρεται πλέον ως «παθολογικός τζόγος», αλλά ως Gambling Disorder (Διαταραχή Τζόγου).

Η αλλαγή αυτή δεν ήταν απλώς ορολογική. Αντανακλά μία ουσιαστική μετατόπιση στη θεώρηση της διαταραχής: από έναν χαρακτηρισμό που παρέπεμπε σε «παθολογία» με έντονη στιγματιστική φόρτιση, σε μία κλινική κατηγορία που εντάσσεται στις διαταραχές που σχετίζονται με εθιστικές συμπεριφορές. Η νέα ονομασία υιοθετήθηκε ευρέως από την επιστημονική κοινότητα, καθώς συμβάλλει στη μείωση του κοινωνικού στίγματος και ενισχύει την κατανόηση της συμπεριφοράς ως ψυχικής διαταραχής με συγκεκριμένα διαγνωστικά κριτήρια.

Σύμφωνα με το DSM-5, η Διαταραχή Τζόγου χαρακτηρίζεται από επίμονη και επαναλαμβανόμενη ενασχόληση με τα τυχερά παιχνίδια, παρά τις σημαντικές αρνητικές συνέπειες σε προσωπικό, οικογενειακό και επαγγελματικό επίπεδο. Η ταξινόμηση αυτή τοποθετεί τον εθισμό στον τζόγο στο ίδιο φάσμα με άλλες εξαρτητικές διαταραχές, αναγνωρίζοντας τους κοινούς ψυχολογικούς και νευροβιολογικούς μηχανισμούς που τις διέπουν.

1η Φάση: Η Φάση της Νίκης (ή της Έντονης Ενίσχυσης)

Στα αρχικά στάδια, το άτομο βιώνει τον τζόγο ως μια εμπειρία ενθουσιασμού και διέγερσης. Συχνά προηγείται μία σημαντική νίκη ή μία σειρά θετικών αποτελεσμάτων που ενισχύουν την πεποίθηση ότι «μπορεί να ελέγξει το παιχνίδι».
Σε αυτή τη φάση:
• Το παιχνίδι αυξάνεται σε συχνότητα
• Δημιουργείται υπερβολική αυτοπεποίθηση
• Αναπτύσσονται σκέψεις μεγαλείου (π.χ. «έχω σύστημα»)
• Η ενασχόληση αποκτά κεντρική θέση στη σκέψη
Ο παίκτης δεν αντιλαμβάνεται ακόμη τον τζόγο ως πρόβλημα. Αντιθέτως, βιώνει μια ψευδαίσθηση ελέγχου και επιτυχίας.

2η Φάση: Η Φάση της Απώλειας και της Απόκρυψης

Καθώς οι απώλειες αρχίζουν να αυξάνονται, το άτομο προσπαθεί να ανακτήσει τα χρήματα που έχασε. Εδώ εμφανίζεται το γνωστό μοτίβο «κυνηγάω τις απώλειες».
Σε αυτό το στάδιο:
• Αυξάνονται τα ποσά που ποντάρονται
• Δημιουργούνται οικονομικά προβλήματα
• Εμφανίζονται ψέματα και απόκρυψη
• Ξεκινά δανεισμός χρημάτων
Η διαταραχή τζόγου αρχίζει να επηρεάζει τις σχέσεις, την εργασία και την οικογενειακή σταθερότητα. Παρόλα αυτά, το άτομο συχνά πιστεύει ότι με μία “μεγάλη νίκη” θα διορθώσει την κατάσταση.
Η ντροπή και ο φόβος αποκάλυψης οδηγούν σε περαιτέρω απομόνωση.

3η Φάση: Η Φάση της Απώλειας Ελέγχου

Σε αυτό το στάδιο, ο εθισμός στον τζόγο έχει πλέον παγιωθεί. Το παιχνίδι δεν γίνεται πλέον για ευχαρίστηση, αλλά για ανακούφιση από το άγχος, την ενοχή ή τη συναισθηματική πίεση.
Χαρακτηριστικά αυτής της φάσης:
• Απώλεια ελέγχου στη διάρκεια και στο ποσό
• Έντονη ενασχόληση με σκέψεις γύρω από το παιχνίδι
• Παραμέληση οικογενειακών και επαγγελματικών υποχρεώσεων
• Έντονη ψυχολογική επιβάρυνση
• Συγκρούσεις στο οικογενειακό περιβάλλον
Ο τζόγος μετατρέπεται σε βασικό μηχανισμό ρύθμισης συναισθημάτων. Το άτομο παίζει για να «ξεφύγει» από την πραγματικότητα.

4η Φάση: Η Φάση της Απόγνωσης

Σε προχωρημένα στάδια της διαταραχής τζόγου, το άτομο βιώνει έντονη απελπισία.
Ενδέχεται να εμφανιστούν:
• Σοβαρά οικονομικά χρέη
• Νομικά προβλήματα
• Διάλυση σχέσεων
• Καταθλιπτικά συμπτώματα
• Σκέψεις αυτοκαταστροφής
Η αυτοεκτίμηση βρίσκεται σε πολύ χαμηλά επίπεδα και η ντροπή είναι έντονη. Παράλληλα, το οικογενειακό σύστημα βρίσκεται σε κρίση.
Σε αυτή τη φάση συχνά ζητείται βοήθεια — είτε από το ίδιο το άτομο είτε από το περιβάλλον του.

5η Φάση: Η Φάση της Αναζήτησης Βοήθειας και Αποκατάστασης

Η αποκατάσταση δεν αποτελεί «αυτόματη» εξέλιξη. Προϋποθέτει αναγνώριση του προβλήματος και ενεργή παρέμβαση.
Η θεραπευτική διαδικασία στοχεύει:
• Στην κατανόηση των ψυχολογικών μηχανισμών που συντηρούν τον τζόγο
• Στην ανάπτυξη δεξιοτήτων ρύθμισης συναισθημάτων
• Στην αποκατάσταση σχέσεων
• Στην αντιμετώπιση της συν-εξάρτησης στην οικογένεια
Η αποκατάσταση αφορά τόσο το άτομο με εθισμό όσο και τα μέλη της οικογένειας.

Γιατί είναι σημαντική η έγκαιρη παρέμβαση;

Όσο νωρίτερα αναγνωριστεί η διαταραχή τζόγου, τόσο μεγαλύτερες είναι οι πιθανότητες αποτελεσματικής αντιμετώπισης.
Η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να:
• Περιορίσει τις οικονομικές απώλειες
• Μειώσει τη συναισθηματική επιβάρυνση
• Αποτρέψει τη διάλυση σχέσεων
• Προστατεύσει τα παιδιά από δευτερογενείς επιπτώσεις
Η εξάρτηση από τυχερά παιχνίδια είναι μία αντιμετωπίσιμη διαταραχή όταν υπάρχει σωστή θεραπευτική υποστήριξη.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Είναι σημαντικό να απευθυνθείτε σε ειδικό όταν:
• Ο τζόγος επηρεάζει οικονομικά την οικογένεια
• Υπάρχει απώλεια ελέγχου
• Εμφανίζονται έντονα συναισθήματα ενοχής ή ντροπής
• Τα μέλη της οικογένειας παρουσιάζουν συμπτώματα άγχους ή κατάθλιψης
Η ψυχοθεραπευτική παρέμβαση μπορεί να βοηθήσει τόσο το άτομο που παίζει όσο και το οικογενειακό του περιβάλλον.

Ζητήστε Υποστήριξη

Αν αναγνωρίζετε στοιχεία εθισμού στον τζόγο ή συν-εξάρτησης στην οικογένειά σας, η αναζήτηση βοήθειας αποτελεί πράξη ευθύνης — όχι αδυναμίας.
Η αλλαγή ξεκινά με την αναγνώριση του προβλήματος και την απόφαση για παρέμβαση. Η δύναμη να αλλάξουμε είναι μέσα μας.